Przejdź do treści

Porady-Modowe.pl

Odkryj najnowsze trendy modowe, porady stylistów i inspirujące stylizacje. Kompleksowy poradnik modowy dla kobiet i mężczyzn

Czy warto inwestować w odzież z recyklingu?

11 min czytania
Czy warto inwestować w odzież z recyklingu?

Odpowiedź nie jest prosta, i właśnie dlatego postanowiłam zebrać w jednym miejscu wszystko, co wiem na ten temat po latach pracy z garderobami i śledzenia tego, co dzieje się w branży.

Napis „made from recycled materials” na metce nie daje gwarancji, że dany produkt jest faktycznie przyjazny środowisku. Branża modowa odpowiada według danych Parlamentu Europejskiego za emisje CO2 rzędu 270 kg na osobę rocznie w samej UE, a przeciętny Europejczyk kupuje w ciągu roku prawie 26 kg tekstyliów. Z tej masy zaledwie 1% przechodzi recykling na nowe ubrania, a mniej niż 15% odpadów tekstylnych trafia do jakiegokolwiek procesu odzysku. Reszta, ok. 92 mln ton rocznie, ląduje na wysypiskach i rozkłada się przez dziesiątki, a niekiedy setki lat.

Ubrania z materiałów z odzysku są odpowiedzią na ten problem, lecz odpowiedzią częściową. Warto rozumieć, gdzie kończy się ich realna zaleta, a zaczyna marketing.

Co kryje się za etykietą „z recyklingu”?

Samo określenie „z recyklingu” obejmuje bardzo różne procesy. Najpopularniejszy to recykling mechaniczny: zużyte tekstylia lub butelki PET są rozdrabniane i przetwarzane na nowe włókna. Tak powstaje większość ubrań oznaczonych jako „recycled polyester”, czyli poliester z odzysku. Proces jest stosunkowo tani i dobrze poznany technologicznie, ale ma jedno poważne ograniczenie: działa sprawnie wyłącznie na jednorodnych materiałach.

Mieszanki włókien naturalnych z syntetycznymi, a takich jest w szafach zdecydowana większość, są trudne do efektywnego rozdzielenia. Eksperci z branży wskazują, że czysty poliester czy czysta bawełna dają się stosunkowo prosto rozwłóknić, natomiast mieszanka bawełny z poliestrowym włóknem to poważne wyzwanie technologiczne. Recykling chemiczny, który rozwijają takie firmy jak Worn Again Technologies czy Infinited Fiber, ma umożliwić przetwarzanie złożonych mieszanek i dawać włókno o jakości zbliżonej do pierwotnego. Na razie jednak technologie te nie wyszły poza skalę pilotażową.

Poniżej zestawienie etapów, przez które przechodzi typowa sztuka odzieży z recyklingu mechanicznego:

  1. zbiórka surowca (butelki PET, zużyte ubrania, odpady produkcyjne);
  2. sortowanie według składu i koloru, etap decydujący o jakości końcowego włókna;
  3. rozdrabnianie i granulowanie lub rozwłóknianie mechaniczne;
  4. przędzenie nowych włókien i produkcja tkaniny lub dzianiny;
  5. szycie gotowego wyrobu, często w tych samych zakładach co odzież konwencjonalna.

Ubrania robocze z materiałów z odzysku przechodzą ten sam łańcuch produkcji co ubrania casualowe. Różnią się surowcem, nie standardem wykonania. Certyfikaty takie jak GRS (Global Recycled Standard) potwierdzają jedynie, że materiał rzeczywiście pochodzi z recyklingu i że łańcuch dostaw jest audytowany. Nie oznaczają, że produkt jest w pełni ekologiczny: certyfikat to punkt wyjścia do weryfikacji, nie jej koniec.

Warto też wiedzieć, że H&M Group podała, iż 89% poliestru w jej produktach pochodzi z recyklingu. Autor analizy, z której pochodzi ta liczba, zastrzega jednak, że recykling bywa tylko minimalną zmianą, a produkt nadal może być nieprzyjazny środowisku pod innymi względami, np. ze względu na emisje w transporcie, barwniki czy warunki pracy w fabrykach. Circular Fashion Index 2024 przygotowany przez firmę doradczą Kearney pokazuje, że średni wynik globalnych marek w zakresie cyrkularności to zaledwie 3,2 punktu na 10.

Ekologia na metce a ekologia w praniu

Tu pojawia się wątek, o którym branża mówi niechętnie. Ubrania z poliestru z odzysku podczas prania uwalniają mikroplastik, czyli drobne cząstki włókna, które trafiają przez ścieki do wód. Poliester z recyklingu uwalnia w praniu ok. 12 430 cząstek mikroplastiku na 1 g tkaniny, podczas gdy poliester pierwotny ok. 8 028 cząstek, co daje różnicę rzędu 55%. Liczby te pochodzą z badań cytowanych przez materiał źródłowy i dotyczą prania standardowego.

Ta informacja robi wrażenie, gdy po raz pierwszy się z nią zetknie. Oznacza bowiem, że wybierając „ekologiczną” kurtkę z materiałów z odzysku, można nieświadomie zwiększać emisję mikroplastiku do środowiska wodnego. Rozwiązanie istnieje i jest tanie: woreczki filtrujące do prania zatrzymują 80–90% uwalnianych cząstek i kosztują kilkanaście złotych. To jeden z tych przypadków, gdzie jeden drobny zakup zmienia rachunek ekologiczny całego użytkowania.

Problem mikroplastiku nie dotyczy wyłącznie recyklatu. Każda odzież syntetyczna go produkuje. Jednak wyższy wskaźnik dla włókna z odzysku wynika prawdopodobnie z krótszych i bardziej pofragmentowanych włókien, które powstają w procesie mechanicznego przetwarzania. Włókno z recyklingu chemicznego powinno mieć pod tym względem lepsze parametry, lecz ta technologia nie jest jeszcze dostępna masowo.

Fast fashion odpowiada za ok. 10% globalnych emisji CO2 i ok. 20% zanieczyszczeń wodnych. Produkcja jednej bawełnianej koszulki wymaga ok. 2700 l wody. Na tym tle ubrania z materiałów z odzysku wypadają lepiej pod względem zużycia surowców pierwotnych, lecz ich całkowity ślad środowiskowy zależy od tego, jak długo się ich używa, jak się je pierze i co z nimi zrobić po zużyciu.

Ile faktycznie kosztuje odzież z recyklingu?

Cena to jeden z pierwszych argumentów, które padają w dyskusji o modzie z recyklingu. Produkt oznaczony jako ekologiczny bywa droższy od swojego konwencjonalnego odpowiednika, i to różnicę odczuwalną, nie symboliczną. Zanim jednak uznasz, że dopłacasz wyłącznie za marketingowy dodatek do etykiety, warto rozłożyć tę cenę na składowe.

Przetworzenie butelek PET lub odpadów tekstylnych na włókno nadające się do produkcji ubrań wymaga więcej etapów niż produkcja poliestru pierwotnego z ropy naftowej. Sortowanie, czyszczenie, granulowanie i przędzenie to procesy, które są dziś jeszcze mało zautomatyzowane i prowadzone często w mniejszej skali. Stąd wyższy koszt jednostkowy surowca. Recykling chemiczny, który daje włókno o parametrach zbliżonych do pierwotnego, jest jeszcze droższy: technologia nie osiągnęła skali przemysłowej, a instalacje wymagają wysokich nakładów.

Do tego dochodzą koszty certyfikacji. Uzyskanie i utrzymanie certyfikatu GRS to wydatek rzędu kilku do kilkunastu tysięcy euro rocznie, w zależności od wielkości producenta i liczby audytów. Mniejsze marki ponoszą te koszty proporcjonalnie bardziej niż globalne koncerny, które rozkładają je na miliony sztuk.

Jednak cena produktu z recyklingu nie jest wyłącznie kosztem procesu. Część marek, szczególnie tych działających w segmencie premium lub outdoor, traktuje ekologiczną etykietę jako element pozycjonowania i dolicza do niej marżę wizerunkową. Patagonia, Picture Organic Clothing czy Girlfriend Collective sprzedają ubrania z materiałów z odzysku w cenach, które odzwierciedlają zarówno koszt produkcji, jak i świadomą decyzję o ograniczeniu wolumenu sprzedaży na rzecz trwałości produktu. To inna filozofia niż fast fashion z recyklingową etykietką.

Jeśli porównujesz dwie kurtki w zbliżonej cenie, jedną z poliestru pierwotnego, drugą z recyklatu, różnica w koszcie produkcji jest prawdopodobnie niewielka. Przy masowej produkcji recyklat bywa dziś porównywalny cenowo z pierwotnym poliestrowym surowcem, szczególnie gdy ceny ropy rosną. W takim przypadku wyższa cena produktu ekologicznego może oznaczać wyższą marżę, a nie wyższy koszt środowiskowy.

Praktyczna wskazówka: zamiast porównywać cenę zakupu, przelicz koszt na rok użytkowania. Kurtka za 400 zł noszona przez 8 lat to 50 zł rocznie. Ta sama kwota wydana na produkt, który po dwóch sezonach traci kształt, daje 200 zł rocznie i czterokrotnie więcej odpadów.

Kiedy odzież z recyklingu ma sens, a kiedy nie?

Kiedy wybór materiałów z odzysku rzeczywiście pomaga środowisku

Odpowiedź nie jest ani prosta, ani jednoznaczna. Zależy od tego, co kupujesz, z czego to jest zrobione i jak zamierzasz tego używać.

Ubrania z materiałów z odzysku mają największy sens ekologiczny wtedy, gdy zastępują produkt pierwotny w kategorii, w której syntetyk jest uzasadniony funkcjonalnie. Kurtka puchowa z wypełnieniem z recyklingowego puchowego odpadu, legginsy sportowe z recyklatu butelek PET czy strój kąpielowy z Econyl to przypadki, w których recykling faktycznie redukuje zapotrzebowanie na surowce pierwotne, a produkt ma realne zastosowanie i długi cykl życia.

Kiedy recykling staje się alibi

Sens maleje, gdy recykling służy jako uzasadnienie dla kolejnego zakupu czegoś, czego nie potrzebujesz. Jeśli masz już cztery pary legginsów i kupujesz piątą, bo jest z recyklatu, ślad środowiskowy tej decyzji jest ujemny bez względu na etykietę. Najlepszy recykling to ten, do którego nie dochodzi, bo produkt nie powstaje.

Wątpliwe ekologicznie są też produkty z recyklatu bawełny lub mieszanek włókien, które po zużyciu nie nadają się do dalszego przetworzenia. Jeśli koszulka składa się w 60% z recyklingowej bawełny i w 40% z elastanu, to na końcu jej życia jest odpadem, nie surowcem do kolejnego cyklu. Recykling na wejściu nie gwarantuje cyrkularności na wyjściu.

Jak długo używasz tego, co kupujesz?

Warto też zwrócić uwagę na kategorię produktu. Odzież codzienna, która jest noszona często i przez wiele lat, ma inny rachunek ekologiczny niż gadżety i akcesoria kupowane impulsywnie. Torba z recyklingowej bawełny musi być użyta ponad 7 000 razy, żeby wyrównać ślad węglowy torby plastikowej: to liczba cytowana w badaniach duńskiej Agencji Ochrony Środowiska. Podobna logika dotyczy ubrań: im rzadziej używane, tym słabszy argument za „ekologicznym” zakupem.

Recykling w modzie ma sens jako jeden z elementów szerszej zmiany nawyków, obok kupowania rzadziej, wybierania produktów trwalszych i pozbywania się ubrań przez odsprzedaż lub oddanie, a nie wyrzucenie. Sam w sobie nie rozwiązuje problemu nadprodukcji, który jest pierwotną przyczyną kryzysu środowiskowego w branży odzieżowej.

Jak czytać etykiety i nie dać się nabrać?

Co mówi skład, a czego nie mówi

Etykieta z napisem „100% poliester z recyklingu” informuje o składzie włókna. Nie mówi nic o tym, ile energii zużyto w produkcji, skąd pochodzi ta energia, jakie barwniki zastosowano ani w jakich warunkach pracowali ludzie szyjący te ubrania. To nie jest zarzut wobec producenta: etykieta nie jest miejscem na raport środowiskowy. Ale jeśli traktujesz ją jako pełną informację o ekologiczności produktu, ryzykujesz błędną ocenę.

Skład podawany na etykiecie jest obowiązkowy prawnie i dotyczy wyłącznie włókien. Procent recyklatu w składzie bywa podawany dobrowolnie i tu zaczynają się rozbieżności. Produkt opisany jako „wykonany z recyklingowych materiałów” może zawierać ich 20%, może też 95%. Bez liczby ten opis jest marketingowy, nie informacyjny.

Na co zwracać uwagę przy zakupie

Certyfikat GRS przy składzie z recyklatu to minimum wiarygodności: oznacza, że zawartość recyklatu została zweryfikowana przez niezależną stronę. Bluesign przy tkaninach syntetycznych informuje o kontroli chemikaliów i zużycia wody w produkcji. Fair Trade lub SA8000 dotyczą warunków pracy. Żaden z tych certyfikatów nie zastępuje pozostałych, bo każdy obejmuje inny wycinek łańcucha produkcji.

Marki, które rzeczywiście traktują zrównoważoną produkcję poważnie, zazwyczaj podają więcej niż jeden certyfikat i publikują raporty środowiskowe z konkretnymi liczbami: procentem recyklatu, emisją CO2 na produkt, zużyciem wody. Brak tych danych przy jednoczesnym intensywnym marketingu ekologicznym to sygnał, że warto zachować ostrożność.

Greenwashing, czyli jak rozpoznać selektywną prawdę

Greenwashing to nie zawsze świadome kłamstwo. Bywa nim też selektywna prawda: marka podkreśla, że kurtka jest z recyklatu, pomijając, że jej opakowanie jest jednorazowe, transport odbywa się lotniczo, a kolekcja liczy 200 nowych modeli co sezon. Sygnałem ostrzegawczym jest dysproporcja między skalą deklaracji ekologicznych a skalą działalności. Marka produkująca miliony sztuk rocznie i jednocześnie nieogłaszająca żadnych celów redukcji emisji zasługuje na większą uwagę niż ta, która chwali się jedną ekologiczną linią produktów.

Konkretne pytania, które warto zadać przed zakupem: czy marka podaje procentowy udział recyklatu? Czy certyfikaty są weryfikowalne, czyli można sprawdzić numer certyfikatu na stronie jednostki certyfikującej? Czy firma publikuje dane o emisjach lub zużyciu wody? Jeśli odpowiedź na wszystkie trzy brzmi „nie”, to deklaracje ekologiczne pozostają w sferze marketingu.

Czy warto inwestować w odzież z recyklingu? Odpowiedź zależy od kontekstu

Pytanie z tytułu nie ma jednej odpowiedzi. Zakup ubrań z materiałów z odzysku może być sensownym wyborem wtedy, gdy kupujesz produkt, który faktycznie będziesz nosić przez lata, gdy marka podaje weryfikowalne dane o składzie i procesie produkcji, a cena nie skłania cię do kupowania więcej niż potrzebujesz.

Problem pojawia się, gdy recykling staje się alibi. Kiedy napis „z recyklatu” sprawia, że kupujesz czwartą kurtkę zamiast trzech, albo wymieniasz sprawny plecak na nowy tylko dlatego, że ten nowy jest „eko”. Ślad środowiskowy produkcji ubrań z recyklingowych tworzyw sztucznych jest niższy niż przy surowcach pierwotnych, szacunkowo o 30–50% w przypadku poliestru, ale wciąż istnieje i nie znika dlatego, że etykieta brzmi dobrze.

Trwałość produktu to zmienna, która w tej kalkulacji waży więcej niż skład. Kurtka z recyklatu, którą nosisz przez osiem sezonów, ma sens. Ta sama kurtka kupiona pod wpływem promocji i odłożona po dwóch sezonach już nie. Branża odzieżowa wytwarza rocznie około 92 milionów ton odpadów tekstylnych według danych Ellen MacArthur Foundation. Recykling włókien nie rozwiązuje tego problemu, jeśli tempo produkcji i konsumpcji pozostaje niezmienione.

Warto też pamiętać o tym, czego recykling nie obejmuje. Mikrowłókna syntetyczne uwalniane podczas prania trafiają do wód i dotyczy to zarówno nowego poliestru, jak i tego z odzysku. Worki wychwytujące mikrowłókna, np. Guppyfriend, ograniczają emisję o 50–80%, ale wymagają świadomego użycia. To kolejny element układanki, który etykieta pomija.

Ostateczna ocena zależy więc od tego, jak podchodzisz do zakupu: czy ubrania z recyklingu zastępują coś, co już masz i co się zużyło, czy dokładają się do szafy, która jest już pełna? To pytanie warto sobie zadać przed każdą decyzją zakupową, niezależnie od tego, co mówi metka.

Podziel się